In mijn jonge jaren was ik actief binnen de vrouwen/ vakbeweging. Samen met andere bevlogen vrouwen, streden wij voor de verbetering van de positie van (werkende) vrouwen. Nooit is het in mijn hoofd opgekomen, dat je voor dit soort activiteiten vervolgd zou kunnen worden. Daar moest ik aan denken, toen ik afgelopen zaterdag, 10 maart, de film ‘The Women and the Generals’ zag tijdens het Internationaal Vrouwenfilmfestival in Assen. www.filmfestivalassen.nl
Het gloednieuwe theater De Nieuwe Kolk bood, met 4 bioscoopzalen, onderdak aan het 32ste filmfestival met een keur van mooie, actuele en spraakmakende films en een flink aantal voorpremières. Een daarvan was de film ‘The Women and the Generals’ van Maj Wechselmann . Voorafgaand aan de film hield Saskia Wieringa, directeur van Aletta, Instituut voor Vrouwengeschiedenis, een inleiding over achtergrond en aanleiding voor deze film.
Wieringa deed begin jaren 80 van de vorige eeuw onderzoek in Indonesië. Het viel haar op, dat er in Indonesië, in tegenstelling tot Europa, waar de 2e feministische golf zich in een ongekende populariteit mocht verheugen, nauwelijks sprake was van een brede vrouwenbeweging. Er waren wel organisaties voor vrouwen van legerofficieren of een beweging voor echtgenotes/moeders. Maar van een actieve beweging was geen sprake. Toen ze probeerde te achterhalen, wat daarvoor de reden was, stuitte zij op een van de best bewaarde geheimen of taboes van Indonesië.
Politiek actief en seksueel pervers ?
Tijdens de coup van Soeharto in 1965 werden volgens Amnesty International ruim 1 miljoen mensen vermoord. Sommigen komen zelfs op een aantal van 3 miljoen. Honderdduizenden zogenaamde tegenstanders van het nieuwe bewind, o.a. communisten of leden van linkse of andere onwelgevallige organisaties, werden zonder vorm van proces gevangen gezet, gemarteld of ‘simpelweg’ geëxecuteerd. Onder hen veel vrouwen van Gerwani, de vrouwenbeweging van Indonesië. Ze werden beschuldigd van het verleiden en castreren van zes generaals en belandden voor vele jaren achter de tralies. Soeharto zelf was degene die deze mythe de wereld in had geholpen. Hij legde een verband tussen vrouwen die politiek actief waren en seksuele perversiteit. De propagandafilm die alle kinderen in Indonesië twintig jaar lang op de lagere school te zien kregen toont dat Soeharto de vrouwenbeweging zo gevaarlijk achtte, dat ze moest worden vernietigd.
De geschiedenis van het lange zwijgen
Een aantal Gerwani’s (oud vakbondsvoorzitter, leden van de vrouwenbeweging en ‘n onderwijzeres) vertelt in deze documentaire hun ontroerende en ontluisterende verhaal. Hoe ze van de ene op de andere dag werden opgepakt en van de meest afgrijselijke misdaden werden beticht. Hoe ze gescheiden werden van hun familie. De onmenselijke omstandigheden achter de tralies. Toen ze uiteindelijk ( na 15-20 jaar) vrij kwamen, was het nog altijd niet mogelijk om vrijuit te spreken over hun ervaringen en de verzwegen genocide, of ‘de geschiedenis van het lange zwijgen’ zoals deze periode lokaal wordt aangeduid. Hedendaagse politici blijken, nog altijd, nauwe banden te hebben met voormalige machthebbers en zijn absoluut niet geïnteresseerd in een andere versie van de geschiedenis.
Ik zag mijzelf weer als jonge vrouw op de barricaden en moest denken aan de bittere strijd van deze sterke vrouwen en werd er knap verdrietig van.
Saskia Wieringa deed uitgebreid onderzoek naar/ en schreef over deze donkere episode o.a. een roman onder de titel ‘Het krokodillengat’ (Utrecht, 2007) als eerbetoon aan Gerwani, de vrouwenbeweging van Indonesië. Dankzij haar inspanningen, komt deze vergeten geschiedenis nu voorzichtig naar buiten.
Tilly Vriend is coördinator databases bij Aletta
Verder lezen?
Het krokodillengat/ door Saskia E.Wieringa. Utrecht, 2007, 255 p. (in collectie Aletta)