Wat zijn de 10 belangrijkste feministische teksten?

Wat zijn de belangrijkste feministische teksten uit de tweede feministische golf in elk Europees land?
Een vraag die zo simpel lijkt op het eerste gezicht maar in de praktijk niet zo eenvoudig te beantwoorden is. En als je die teksten hebt gedefinieerd, stop ze dan in een database zodat ze beschikbaar komen voor vergelijkend wetenschappelijk onderzoek. Klinkt ook simpel maar wederom geen eenvoudige klus. Dit alles bleek in Boedapest vorige week waar vertegenwoordigers van 29 Europese (vrouwen)instituten bijeen kwamen om hun ervaringen te delen over het bovenstaande project genaamd FRAGEN (waarbij FRAGEN staat voor FRAmes on GENder).

De recente Europese geschiedenis was voelbaar in de conferentiezaal. Het was een bijzondere ervaring om vertegenwoordigers uit alle landen van Europa te horen praten over het effect van hun geschiedenis op het feminisme in hun land. De val van het Ijzeren Gordijn, de rol van het communisme, het uiteenvallen van het voormalige Joegoslavië en de hereniging van Oost- en West-Duitsland hebben een grote rol gespeeld in de ontwikkeling van het feminisme in Europa. Dit uit zich in de manier waarop het feminisme in de verschillende landen zich ontwikkeld heeft maar ook in de selectie van de teksten. Waar de Noord-Europese landen teksten kozen uit de periode 1968 – 1985, stamt de oudste tekst uit Roemenië uit 1999.

Als je praat met de vertegenwoordigers van de verschillende instituten in de Europese lidstaten die aan dit project hebben meegewerkt, dan blijkt dat die selectie nog niet zo eenvoudig was. Experts werden geraadpleegd, universiteiten aangeschreven, vragenlijsten uitgestuurd. Sommige experts kwamen niet verder dan een lijstje met hun publicaties terwijl anderen lijsten met soms wel 40 verschillende titels opstuurden. Kortom in ieder land ontstond op de een of andere manier een ‘longlist’ die vervolgens tot een ‘shortlist’ moest worden teruggebracht. Een schone maar lastige taak voor de medewerkers van de deelnemende instituten.

Na de totstandkoming van de shortlist moesten de teksten volgens een vooraf vastgestelde methodologie beschreven worden. Ook dit proces verliep niet zonder slag of stoot. Want een uniforme methodologie voor heel Europa blijkt lastig te definiëren. En de daavoor gebruikte, uit de Verenigde Staten afkomstige, literatuur was niet overal even goed toepasbaar. Of zoals de Duitse vertegenwoordigster zei: ‘’Ik heb met mijn bril uit 2010 op, gekeken naar teksten uit de jaren zeventig. Iets wat ik als historicus eigenlijk niet zou moeten doen.’’ Interessante discussies volgden. Sommige deelnemers zeiden ronduit niet geinterpreteerd te hebben maar gewoon gecodeerd, terwijl andere deelnemers toegaven bij vlagen ‘close to desperation’ te zijn geweest.

Ook het proces van het verkrijgen of afkopen van de copyrights leverde smakelijke verhalen op. Zo vertelde de Turkse deelneemster dat een van de auteurs liever een andere tekst geselecteerd wilde zien en dat de copyrights geen probleem zouden zijn. Gelukkig bleek het alterenatief een goede vervanging te zijn en leed de kwaliteit van de selectie niet onder deze wissel. En in Finland wilde men graag een feministische gedichtenbundel opnemen. Aangezien die publicatie nog steeds te koop is in de boekhandel en daarmee onbetaalbaar, werd er een compromis gezocht. Dankzij de actieve bemiddeling van de dichteres zijn nu 15 losse gedichten opgenomen in de database. Een fraai staaltje van Fins polderen.

Ondertussen werd in Amsterdam hard gewerkt aan een website met bijbehorende database. Alle teksten werden gedigitaliseerd om vervolgens in die eenvoudig doorzoekbare database te worden geladen. De deelnemers aan de conferentie in Boedapest, hadden na meer dan een jaar hard werken namelijk nog niet gezien waar hun werk toe geleid heeft. Vol bewondering keken zij naar het resultaat. Een website met database gevuld met 290 verschillende publicaties. Van dikke boeken tot overheidsrapporten van romans en gedichten tot manifesten. Kortom de tweede feministische golf samengevat in bits en bytes en voor iedereen met belangstelling vrij toegankelijk. Een fraai staaltje van Europese samenwerking.

Antia Wiersma

voor het FRAGEN Project zie www.aletta.nu/aletta/nl/projecten/fragen