Aletta Blogt

Ik lees net dat afgelopen vrijdag de opening was van de expositie 'Alter Ego' in het Trouwgebouw in Amsterdam. Het is een tentoonstelling met fotoportretten door Melissa Scholten van 120 graffitischrijvers die in de jaren zeventig tot negentig in Amsterdam actief waren in de graffitiscène. Ik ben benieuwd of er ook vrouwelijke graffitikunstenaars zijn gefotografeerd?

Even wat achtergrondinformatie: Graffiti is een kunstvorm, die uiteenloopt van een simpele kras op een oppervlak tot een uitvoerig geschilderde muur. De term werd voor het eerst gebruikt om etsen te beschrijven, die zijn gevonden op de muren van oude steden, zoals Pompeii. In de jaren twintig van de vorige eeuw verscheen geschilderde graffiti op goederenwagons in Noord-Amerika. Tijdens de Tweede Wereldoorlog kwam graffiti met de Amerikaanse troepen mee naar Europa. Een bekende graffiti was 'Kilroy was here'. Eind jaren zestig begon graffiti te evalueren tot wat wij nu kennen, gebruikt door zowel politieke activitisten als straatbendes. Tegenwoordig wordt graffiti gebruikt in reclames, als versiering van muren en tunnels, en wordt het echt als kunst gezien.

Maar hoe zit het nu met graffiti en vrouwen? In het boek 'Graffiti woman' zijn meer dan duizend foto's opgenomen van graffitikunst door vrouwen uit de hele wereld. Naast kunstenaars uit de Verenigde Staten, Engeland, Duitsland en Japan is ook graffiti te zien uit Brazilië, Macedonië en China. Uit Nederland wordt werk getoond van Mickey en Rienke Enghardt (Hope Box). Uit het onderzoek voor het boek blijkt dat de nachtelijke escapades om graffiti te kunnen maken voor vrouwen erg gevaarlijk zijn vanwege het risico op mishandeling of verkrachting. Ook worden vrouwelijke kunstenaars vaak minder serieus genomen of zij worden het onderwerp van roddel, met verhalen die rondzingen dat andere graffitikunstenaars eigenlijk het graffitiwerk voor hen hebben gemaakt of hoe vrouwen zich naar de graffititop hebben 'geslapen'. Want waar het in de graffitiwereld om draait is: je werk moet beter zijn dan dat van alle anderen, én je moet zo veel mogelijk 'tags' (handtekeningen) achterlaten. Naast de graffitiscène zijn er daarom ook veel vrouwen actief in de 'straatkunstbeweging' die meer open en tolerant is voor vrouwen.

In Nederland heeft Mieke Bal in haar wetenschappelijk onderzoek aandacht besteed aan graffiti. Mieke Bal, literatuurwetenschapster en kunsthistorica, gebruikt de metafoor 'graffiti museum'. Zij benadrukt dat graffiti de stadsmuur gebruikt als een schrijfoppervlak, en door dat te doen, is het 'een exhibit; it is on show; and it shows itself, shows its hand, its presence'. Het museum, en het maken van graffiti, wordt in Bal's theorie begrepen als een conceptuele metafoor voor het functioneren van culturele processen.

Graffitikunstenares Princess Hijab gaat in Parijs de billboards te lijf. Zij 'hijabiseert' advertenties door het spuiten van hoofddoeken op schaars geklede modellen en beroemdheden. Zij noemt het een symbolische daad van verzet bedoeld om een 'lichamelijke en geestelijke integriteit' te bevestigen tegen wat zij noemt 'visueel terrorisme' van reclame. Zij wil de hijab uit de gegenderde en religieuze context halen en het omzetten in een symbool van empowerment en herbelichaming.

Er zijn ook nieuwe vormen van graffiti: naast de spuitbus worden stencils en stickers gebruikt. Een ander fenomeen is de gehaakte en gebreide graffiti! In het boek en de website 'Yarn bombing' (bombing is een type graffiti, in dit geval van garen) zijn prachtige voorbeelden te zien. Een boomstam ingepakt in wit haakwerk, een standbeeld met gebreide sjaal of jas, een patroon van macramé door het landschap, en compleet ingehaakte voertuigen. Vrouwelijke kunstenaars worden zelfs gevraagd om hekwerken op te vrolijken met hun haakwerk.

Bronnen aanwezig in de collectie van Aletta http://www.aletta.nu/, zoek op graffiti.
- Graffiti woman : graffiti and street art from five continents / Nicholas Ganz. - New York: Thames & Hudson, 2006. - 223p. : ill. : bibl. : index
- Killing kool: the graffiti museum / Sonja Neef. In: About Mieke Bal / Deborah Cherry (ed.). - Chichester: Wiley-Blackwell, 2008. - P. 118- 131 : lit. : ill.
- Veiled threats : the guerilla graffiti of Princess Hijab / Arwa Aburawa. In: Bitch. - Vol. 45 (winter 2009), p. 36-39
- Yarn bombing: the art of crochet and knit graffiti / Mandy Moore and Leanne Prain. - Vancouver: Arsenal Pulp Press, 2009. - 231p. : ill. : gloss. : index

Verder lezen op de volgende websites:
http://www.trouwamsterdam.nl/2010/08/alter-ego-opent-vandaag/
http://www.melissascholten.com/
http://nl.wikipedia.org/wiki/Graffiti
http://en.wikipedia.org/wiki/Kilroy_was_here
http://www.miekebal.org/
http://bitchmagazine.org/article/veiled-threat
http://yarnbombing.com/

Bron afbeelding:
Trees by BinaryApe (Pete Birkinshaw), Flickr
http://www.flickr.com/photos/binaryape/2833330853/