Transgender etiquette

Wanneer het vandaag over seksuele identiteit en diversiteit gaat, dan horen transgenders en transseksuelen er als vanzelfsprekend bij. Terecht: op het punt van identiteit zijn transen namelijk net zo divers als iedereen. Transmannen kunnen homo zijn en transvrouwen lesBIsch. Of a-seksueel. Soms zelfs hetero. Maar behalve net zo divers zijn transgenders ook net zo gewoon als iedereen. Of toch niet?

Laten we er niet omheen draaien: het kan (en mag) best onwennig zijn als er plotseling eentje tegenover je staat of naast je zit. Om u ervan te overtuigen dat het eigenlijk best eenvoudig is en dat u het waarschijnlijk vanzelf al uitstekend doet, is hier een zeer beknopte cursus transgender etiquette.

Bad etiquette
Degenen van wie je het niet weet en die je dus niet ziet, zijn het makkelijkst. Die benader je gewoon als de man of de vrouw die je voor je hebt en dat is precies goed. Geen vuiltje aan de lucht. Maar wat als je het wel weet? Je collega heeft ‘het’ verteld, of je buurman. Dat ‘ie omgebouwd is’, of dat ’t ‘eigenlijk een man’ is, of waar je het aan kunt zien. Daar gaan we al: bad etiquette. En jij begint je al gauw wat ongemakkelijk te voelen, want je kunt je ogen niet meer van zijn of haar kruis of borsten afhouden.

Geen garage
Daarom: een transseksueel persoon is niet omgebouwd en heeft zich ook niet laten verbouwen. Ombouwen doe je met de garage, als je er een bijkeuken van wilt maken. Ook is een transgender niet ‘eigenlijk’ iets of iemand anders dan als wie hij/zij/anders zich presenteert. En het is niet netjes om iemands gestalte af te speuren naar tekenen van diens bijzondere persoonlijke geschiedenis. Ik weet het, dat gaat nu eenmaal vanzelf. Het gaat ook vanzelf weer over, zodra je aan die andere ander gewend raakt. Zeker als je ook nog een beetje je best doet.

Duidelijkheid
De term ‘omgebouwde’ wordt trouwens nog altijd dapper in stand gehouden door de media. Maar we moeten ervan af, want het is voorbij alle fatsoen om zo over een ander te praten. Kom journalisten, zet je beste beentje voor! Waar de kranten ook nog altijd hard aan meedoen zijn de onhandigheden en ‘vergissingen’ met de persoonlijke voornaamwoorden waarmee naar transgenders verwezen wordt. Is het niet merkwaardig dat transvrouwen daar meer last van hebben dan transmannen? Nee, want de gemiddelde heteroman zou zich eens per ongeluk aangetrokken kunnen voelen tot een vrouw die niet met een vagina geboren is. Duidelijkheid graag!

Valkuil
Oké, nu willen we het allemaal graag goed doen. Maar alsjeblieft niet zoals die verzekeringsmaatschappij, die zichzelf wilde beroemen op haar uitnemende klantvriendelijkheid. Wij zeggen zij als hij het wil. Zeg maar gewoon u tegen haar, of jij, zodra zij je daartoe uitnodigt. Jezelf op je borst kloppen, omdat je zo tolerant of inclusief bent tegenover transgenders is trouwens ook een notoire valkuil. Je hoeft helemaal niet tolerant te zijn en zij hebben ook geen speciale acceptatie nodig. Zij zijn gewone mensen, net als jij, alleen een beetje anders.

Wetenswaardigheden
Mensen die een beetje anders zijn, wekken soms onze nieuwsgierigheid. Iedere transman of –vrouw heeft het meegemaakt: hoe heette je toen je nog een meisje was? Hoe lang ben je al geopereerd? Vond je vrouw het niet vreselijk? Kun je seks hebben met zo’n neo-vagina? En kom je dan ook klaar? Hoe kan het dat je wel eerst kinderen hebt kunnen maken? Onuitputtelijk, die nieuwsgierigheid. En onuitstaanbaar voor wie het over zich heen krijgt. Wat zegt de etiquette: dingen die je niet aan willekeurig wie zou durven vragen, vraag je ook niet aan een transpersoon. Wetenswaardigheden over iemands genitaliën zijn alleen van belang als je ofwel iemands arts bent, ofwel in de nabije toekomst seks met deze persoon gaat hebben. In alle andere gevallen is het niet relevant hoe het er onder iemands broek of rok precies uitziet. Of zullen we het eens over die van jou hebben?

Politiek
Jammer is bovendien dat de nieuwsgierigheid naar transgenders en transseksuelen zich doorgaans beperkt tot hun lichamelijke details, hun vroegere naam en hun seksleven. Zelden wordt er gevraagd naar de politieke situatie: hoe is het in Nederland eigenlijk geregeld qua gelijke wetgeving? Heeft iemand wel eens te maken met discriminatie? Wordt de zorg wel voldoende vergoed? Transgender belangenorganisaties merken dat journalisten voor dit verhaal moeilijk te porren zijn, terwijl juist hier nog veel te behalen valt en nieuwsgierigheid, of eigenlijk meer: belangstelling, op zijn plek zou zijn.

Gewoon
Lijkt het moeilijk? Ach, eigenlijk valt het allemaal wel mee. Ik had het in één zinnetje kunnen samenvatten: transgenders zijn gewone mensen, dus je kunt ze als gewone mensen benaderen en behandelen. Die dus net als ieder ander die je tegenkomt aardig en intelligent, grappig en getalenteerd, irritant of arrogant kunnen zijn – en dat heeft allemaal niets te maken met hun ‘speciale situatie’.

Gastcolumniste Janiek Kistemaker is webredacteur voor het feministisch tijdschrift LOVER.

ASR heeft heel correct gereageerd op een klacht van een transgender vrouw. (zie onderstaande link