Het moederschap is een erg complexe zaak, maar hoe de samenleving, en in het bijzonder, hoe vrouwen aankijken tegen de combinatie van moederschap en werk, is nog complexer. Bij veel vrouwen ontbreekt het inzicht hoe problematisch die combinatie precies is. Veel vrouwen gaan ervan uit dat zij hier in Nederland in alle vrijheid keuzes in kunnen maken. En dus promoten vrouwen met kinderen het moederschap bij vrouwen die nog niet tot de club der moeders behoren.
Als antwoord op de vraag waarom ik nog geen kinderen heb, geef ik de uitleg dat mijn man en ik momenteel nog niet over voldoende middelen en mogelijkheden beschikken om de opvang voor een kind te combineren met onze werkzaamheden. Want, geef ik vervolgens aan, het beleid in Nederland is niet zodanig ingericht dat onze participatie op de arbeidsmarkt gewaarborgd is als wij een kind krijgen. Het lijkt als vanzelfsprekend te worden beschouwd dat een vrouw haar werk afstemt op de opvangmogelijkheden voor het kind. Wij hebben echter de beslissing genomen dat wij geen van beiden minder gaan werken, maar pas vader en moeder worden als we ons volledige opvang kunnen veroorloven van goede kwaliteit. De kinderopvang is immers slecht geregeld en er hangt een behoorlijk prijskaartje aan. We hebben ook niet de nodige netwerken om de opvang anders op te lossen, en als we die hadden, weet ik nog niet of we er gebruik van zouden maken. Omdat we vinden dat opvang, opvoeden en oplossingen bedenken voor ons kind tot onze verantwoordelijkheid behoort. Dezelfde redenen die er maar al te vaak toe leiden dat andere vrouwen kiezen voor het fulltime moederschap en hun baan opgeven.
Dit antwoord doet vaak de wenkbrauwen rijzen… ‘Maar een kind is het mooiste wat een vrouw kan overkomen,’ klinkt het dan. Ik snap niet dat een kind zo automatisch gezien wordt als de verantwoordelijkheid van de vrouw – door vrouwen zelf! – en dat er kennelijk geen plaats is voor de vader! Nadat ik inmiddels een heel aantal van dit soort gesprekken heb gevoerd, blijft bij mij de vraag hangen of wij vrouwen ‘helden’ of ‘slachtoffers’ zijn van een soort schijnvrijheid, opgelegd door een beleid dat zogenaamd democratisch tot stand gekomen is. Een beleid dat de participatie van moeders op de arbeidsmarkt niet waarborgt of stimuleert.
Het ergste vind ik dat vrouwen zelf denken dat ze hun keuzes over arbeid en zorg volledig in vrijheid kunnen nemen. Als er geen goed alternatief is in de vorm van degelijke kinderopvang die ook nog betaalbaar is, of een netwerk dat je in staat stelt om werken en moederen te combineren, ben je simpelweg genoodzaakt om parttime te gaan werken of de eerste levensjaren van je kind thuis door te brengen. Probeer daarna maar weer eens terug te komen op de arbeidsmarkt! Is dat in vrijheid kiezen voor het moederschap?
Conversaties over het werkende moederschap
‘Jij hebt geluk! Een eigen baan als vrouw (pardon!?), een huis samen met je man, waar wacht je nog op? Waar blijft een kind? Je man heeft een vaste baan, dus jij kunt parttime werken. En je schoonmoeder zorgt voor je kind, zo hoef je ook geen kinderopvang te betalen. Waar wacht je op? Je bent al dertig!’
Ja, mijn man heeft een ‘vaste’ baan, maar zijn vaderschap wordt op deze manier wel geminimaliseerd. Terwijl ik als moeder de volledige verantwoordelijkheid voor de opvang van ons kind zou moeten dragen, ten koste van mijn deelname aan de arbeidsmarkt!
Of ze vinden dat ‘onze’ integratie zo geweldig geslaagd is.
‘Wat geweldig dat je zo’n geëmancipeerde man hebt! Dus als je een kind zou krijgen, dan kunnen jullie samen instaan voor de zorg!’
Geëmancipeerd ten opzichte van wie, vraag ik me dan af. Ten opzichte van de eerste generatie Turkse gastarbeider die ongevraagd de verantwoordelijkheid kreeg om te gaan werken in Europa en zo de last van een heel dorp op zich te nemen? Of ten opzichte van de gemiddelde Nederlandse man, die net als mijn partner in Nederland is geboren en getogen?
Bewustwording en beleid
‘Nederlandse moeders willen niet fulltime werken’ - dit is althans wat verschillende onderzoeken uitwijzen. Maar zolang het beleid in Nederland voor kinderopvang en arbeidsparticipatie van vrouwen niet is afgestemd en gewaarborgd, zullen vrouwen blijven vervallen in de denkwijze dat ze de ‘keuze’ hebben om te stoppen met (fulltime) werken. Om beleid af te dwingen dat een kwalitatief degelijke kinderopvang paart aan arbeidsparticipatie voor iedere vrouw, is er een cultuurverandering nodig in de samenleving, en in eerste instantie bij de vrouwen zelf. Vaders hebben even goed het recht om de eindverantwoordelijkheid te dragen voor kinderen, en dit niet onder toezicht van vrouwen. De vraag hoe de opvang voor de kinderen geregeld is, hoeft niet telkens aan de moeders te worden gesteld, terwijl de vaders worden gespaard. Het gelijkwaardigheidsprincipe staat in Nederland heel hoog in het vaandel, behalve als het gaat over gelijke verantwoordelijkheid voor de zorg voor de kinderen of de beslissing om kinderen te krijgen. Kortom, de moederschapsideologie is toe aan een revolutie, om vervolgens een degelijk beleid af te dwingen dat de arbeidsparticipatie van moeders zeker stelt en stimuleert!
Kıvılcım Özmen is medewerker/interviewer Oral History bij Aletta E-Quality, kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis.