Aletta Blogt

Vrijdag 4 november werd bij Aletta de Saskia Poldervaartprijs 2011 uitgereikt aan onderzoeker Joke van der Zwaard, in aanwezigheid van Saskia Poldervaart en ruim 70 andere aanwezigen. Lees het juryrapport over de geëngageerde winnares.

De Saskia Poldervaartprijs
De Werkgroep Andere Tijden, die zich tussen 1987 en 2007 heeft ingezet voor een ideaal van kennisproductie waarin progressief wetenschappelijk en politiek élan elkaar ondersteunen, heeft begin 2009 besloten tot de instelling van een tweejaarlijkse prijs. Deze zou moeten worden toegekend voor een bijzondere prestatie van één persoon, of een collectiviteit van personen, op het terrein van de sociale geschiedenis of een geëngageerde bestudering van sociale bewegingen in brede zin, in combinatie met betrokkenheid bij feminisme. In april 2009 is de prijs voor het eerst uitgereikt, en wel aan Saskia Poldervaart. De prijs is toen ook naar vernoemd, omdat zij als bijna geen ander zo’n uitzonderlijke combinatie van wetenschappelijke en politiek-maatschappelijke betrokkenheid verpersoonlijkt. Als bijna geen ander, het moet met nadruk worden gezegd, want de jury van de Saskia Poldervaart Prijs 2011, bestaande uit Saskia Poldervaart zelf, Barbara Henkes, Suzan van der Post en Mieke Aerts, heeft toch wel degelijk ook voor dit jaar weer iemand kunnen voordragen die de prijs naar ons aller mening meer dan verdient.

De winnares
Het is iemand die langs een ongebruikelijke weg, namelijk opgeleid als receptioniste, toeristisch informatrice en ontwikkelingspsychologe, en na een kleine tien jaar werkzaamheid in het onderwijs van basisschool tot en met sociale academie, in 1993 kwam tot het schrijven van een sociaal-wetenschappelijk proefschrift over de manier waarop wijkverpleegkundigen met allochtone huishoudens omgaan. Ogenschijnlijk voegde zij zich daarmee in de lange rij van Nederlandse migrantenonderzoekers die professionele hulpverleners aanspreken als bron van informatie over hun cliënten. Maar in werkelijkheid hanteerde zij in dit proefschrift de omgekeerde blikrichting: de probleemdefinities van verpleegkundigen werden kritisch geanalyseerd met veel aandacht voor de daarin vervatte etnocentrische aannames over sekse en man/vrouw relaties, alles wat tegenwoordig wel gender wordt genoemd. Onopvallend maar vastberaden formuleerde zij daarbij ook steeds grote en kleine voorstellen voor hoe het beter zou kunnen, beter voor zowel de professionals als voor de Turkse en Marokkaanse moeders die deze beoogden te ondersteunen.

Scherpziende etnografe
De scherpziende antropologe, of zoals zij het zelf meestal aanduidt: etnografe, die zij in dit proefschrift bleek te zijn, heeft zich in de jaren daarna verder ontwikkeld tot een wijze en altijd ook behoorlijk dwarse observator van sociale processen die geen blad voor de mond neemt. Zo zegt zij gerust tegen gemeentelijke beleidsmakers dat mensen in als problematisch aangeduide wijken niet moeten hoeven wachten tot het goedbedoelde integrale beleid klaar is, maar eerder geholpen zijn met een duidelijke lik-op-stuk reactie op incidenten. Dat moet dan wel een creatieve reactie zijn, zegt zij erbij, want waar in haar proefschrift nog regelmatig tegenover dichttimmeren sprake is van openbreken, daar ziet zij in haar latere werk meer ruimte, of liever nog: meer noodzaak, voor een genuanceerde diversiteit aan mogelijkheden en onmogelijkheden, bijvoorbeeld van vrouwelijke huwelijksmigranten in Nederland, want kritiek op sekse-gerelateerde ongelijkheid loopt als een rode draad door haar onderzoeksbelangstelling. Onbetwist voorlopig hoogtepunt in de veelzijdige kennisproductie die zij met dit perspectief in meer dan vijftien jaar als zelfstandig onderzoekster op het terrein van stedelijke sociale ongelijkheid, sociale mobiliteit en emancipatie tot stand heeft gebracht, is een in 2010 verschenen zorgvuldige en respectvolle, humoristische en ook immer kritische etnografische studie van de vele manieren waarop een kopieerwinkel fungeert als entourage voor multiculturele ontmoetingen in de wijk.

Entertuinment
En dan is dat nog niet eens alles wat zij doet, want wie haar website doorbladert ziet een waaier van buurtprojecten, burgerinitiatieven en bottom-up politieke betrokkenheid, allemaal activiteiten waarvan activeren door beter begrijpen en vice versa vaste ingrediënten vormen. Plezier en creativiteit overigens ook, zoals bijvoorbeeld heel duidelijk blijkt uit de muzikale optredens die onder de toepasselijke titel Entertuinment de afgelopen maanden hebben plaatsgevonden in de buurttuin die zij samen met andere buurtbewoners te voorschijn heeft weten te toveren uit een grootstedelijk sloopgat in haar woon- en werkomgeving. Zij is dan ook nooit een eenzame onderzoekster of wereldverbeteraarster geweest, maar altijd iemand die een bijzonder talent heeft om een werkelijke connectie aan te gaan met de omgeving waarin zij verkeert, dat wil zeggen: het leven en werken volgens je idealen met anderen te delen en daar inspiratie uit te putten èn uit te geven.

Het is die combinatie van consequente eigenzinnigheid met sociaal-politieke verbondenheid, van intellectuele nieuwsgierigheid met inzet voor gerichte maatschappelijke verandering, waarin iedereen die wel eens met haar gewerkt heeft onmiddellijk de bijzondere kwaliteiten herkent van Joke van der Zwaard. Het is dan ook aan Joke van der Zwaard dat de Saskia Poldervaart Prijs 2011 wordt uitgereikt. En dat de betekenisvolle omgeving van deze postmoderne utopiste nu eens niet Amsterdam is, maar Rotterdam, vormt daarbij uiteraard een bron van gepast politiek èn persoonlijk plezier.