In het begin van de jaren tachtig zat ik op de middelbare school. Ik was een nieuwsgierige tiener die gretig het wereldnieuws volgde. De verhalen over gevolgen van de mijnwerkersstakingen in Engeland en de gewelddadige demonstraties tegen het bewind van Margaret Thatcher maakten grote indruk op mij. In het dorp waar ik woonde werd zelfs eten, kleding en speelgoed ingezameld voor de mijnwerkersfamilies die berooid raakten door de stakingen. Dus toen ik hoorde dat er een film kwam over de IJzeren Dame die voor mij als tiener het schrikbeeld van politiek leiderschap vertegenwoordigde, kon het niet anders dan dat ik naar de bioscoop zou gaan.
Oscarwaardig
Meryl Streep speelt op weergaloze wijze de rol van Margaret Thatcher in de film The Iron Lady. Haar gave om als een kameleon in haar personage te veranderen, vervolmaakt ze bijna in deze film. Daarbij moet ook de visagie en kleding een groot compliment krijgen. Zij transformeren Meryl Streep als het ware in Margaret Thatcher. Het haar, de make-up, de kleding, de stem, alles versterkt het gevoel dat je niet naar Streep maar naar de Thatcher zelf kijkt. En het moet gezegd worden, als zij voor deze rol geen Oscar krijgt, zou dat een grote miskenning zijn van de acteerprestaties van Streep.
De film
Vooraf kon ik me bijna niet ontrekken aan de vele artikelen en discussies op radio en televisie over deze film. De kritiek op de film was niet van de lucht. Thatcher afbeelden als een dementerende oude vrouw die terugblikt op haar leven, zou beledigend zijn. Mensonterend zelfs. En ik moet toegeven dat na afloop ik dat ook wel een beetje lastig vond. Hoe goed, mooi gemaakt en interessant de film ook is. Daarnaast werd in de media het karakter van Thatcher genadeloos ontleed. Ze zou geen andere vrouwen naast zich dulden en was slechts eerzuchtig. Het mag allemaal waar zijn maar feit is dat zij de eerste en tot nu toe enige vrouw was in Groot-Britannië die premier is geworden. Voor en na haar alleen maar mannen. In die zin heeft de eerzuchtige kruideniersdochter wel een voortrekkersrol vervuld, ook in de rest van Europa. En dat is precies was de film laat zien. In die zin is de film en misschien Thatcher tegen wil en dank in, wel feministisch.
Venijn in de staart
Originele journaalbeelden van demonstraties en rellen zijn door de film gesneden. Die beelden, samen met de geweldige acteerprestatie van Streep versterken het gevoel dat je naar een historische documentaire over het leven van Thatcher kijkt. Als kijker is het makkelijk te vergeten dat het ondanks alles een bioscoopfilm is gebaseerd op het leven van een legendarische vrouw. Noem het beroepsdeformatie maar ik kan niet naar de film gaan zonder de volledige aftiteling af te kijken. En het venijn zat zoals altijd in de staart. De aftiteling van The Iron Lady eindigde namelijk met de zin dat sommige elementen in het verhaal bedacht waren en niet op de waarheid berustten.
Historische werkelijkheid
Die laatste zin deed me denken aan een totaal andere film, Platoon van Oliver Stone. Een filmmaker die het met de historische werkelijkheid omwille van zijn verhaal niet zo nauw had genomen. Iets waar hij ruiterlijk voor uit kwam maar waar ik me als historicus behoorlijk aan heb gestoord. Temeer omdat de vele bioscoopbezoekers een beperkte historische kennis hebben. Hun beeld van de geschiedenis wordt meer gevormd door dit soort films dan door het lezen van een doorwrochte biografie of historische studie. De vraag die nu aan mij knaagt is, welke elementen berustten niet op de werkelijkheid en zijn bedacht? En wat doet dat met het historisch besef van de vele miljoenen kijkers die ongetwijfeld deze film zullen gaan zien? Ik weet het niet. Wat ik wel weet is dat Streep weergaloos was als een sterke vrouw die een belangrijke rol in de geschiedenis heeft gespeeld. Een vrouw die ondanks haar nederige afkomst van een dubbeltje een kwartje wist te worden.
Antia Wiersma is Hoofd Projecten, Marketing & Acquisitie bij Aletta en heeft geschiedenis gestudeerd.