Hoe spannend kan emancipatie zijn? Impressie van een debat

Naar aanleiding van het tweedaagse interdisciplinaire congres ‘Uitsluitend emancipatie’ op 14 en 15 oktober werd op 13 oktober de debatavond ‘Emancipatie natuurlijk! Over onvanzelfsprekende seksuele emancipatie’ gehouden.

Een ding is zeker: het was een afwisselend programma, deze avond.
Om te beginnen gaf Gloria Wekker een mooi, overzichtelijk kader om wat erna kwam (wetenschappelijk) te kunnen duiden. Kernbegrip in haar denken is intersectionaliteit, ook wel kruispuntdenken genoemd: Elk mens bevindt zich op een aantal assen van maatschappelijke betekenisgeving, zoals gender, etniciteit, klasse, seksualiteit, religie. Deze 'kruispunten' zijn niet voor iedereen hetzelfde. Sommige combinaties zijn machtiger dan andere, met alle gevolgen van dien. Vervolgens beschreef Wekker drie manieren van denken binnen ‘de’ feministische beweging en ‘de’ homobeweging (gelijkheid, verschil en deconstructie), vier verschillen tussen deze bewegingen en drie uitsluitende patronen. Ze concludeerde dat emancipatie (inderdaad) een problematisch begrip kan zijn, zeker als je geen intersectioneel kader hanteert.

Na deze intro legde de Amsterdamse wethouder Andrée van Es uit waarom de gemeente Amsterdam onlangs een Beleidsplan Vrouwenemancipatie opgesteld heeft. Een Emancipatienota kan anno 2011 overbodig lijken, maar Van Es hoort nog teveel verhalen over onvrijheid.

Vervolgens kon het eigenlijke debat beginnen. Onder de strakke regie van Thomas Spijkerboer (VU) gaven vier panelleden hun mening over de volgende stellingen en kon het publiek reageren:

1. De strijd voor de gelijkheid van homo en hetero in het huwelijk heeft de ruimte voor genderdiversiteit binnen de LGBTQ-beweging onnodig versmald, toegelicht door Henk Krol (Gay Krant)
2. Niets is gevaarlijker voor het feminisme dan het streven naar de volledige gelijkheid van man en vrouw, toegelicht door Jannet Vaessen (WOMEN Inc.)
3. De gedachte dat transgenders ‘in het verkeerde lichaam zijn geboren’, is niet alleen een problematisering van bestaande sekseverhoudingen, maar vormt daarvan juist een bevestiging, toegelicht door Suzanne van Rossenberg (Transgender Netwerk Nederland)
4. De seksuele emancipatiebeweging bevestigt de bestaande orde door haar kleine stappen-strategie en laat populisten daardoor wegkomen met een inconsistent en ondoordacht verhaal dat hun eigen seksuele emancipatie ondermijnt, toegelicht door Bas Heijne (NRC)

Hoewel de panelleden hun best deden, begon de discussie pas bij de derde stelling echt op gang te komen. Zijn we identiteiten-moe? Is het homohuwelijk een uitgekauwd onderwerp? Zien we, met Bas Heijne, niet zoveel beweging in de strijd voor gelijkheid tussen mannen en vrouwen? Zijn transgenders 'hot', omdat ze nog niet zolang zichtbaar zijn als minderheid en emancipatiebeweging? Zijn het de persoonlijke verhalen van mensen die uitgescholden worden, die ons het meest raken? De assen seksualiteit, religie en etniciteit blijken ook vanavond de nodige spanning op te roepen.

Andrée van Es had in elk geval genoeg gehoord om mee te nemen naar de gemeentelijke politiek. Zo zegde ze toe dat op Amsterdamse scholen extra aandacht besteed gaat worden aan het uitschelden door en van kinderen voor ‘homo’. Een persoonlijke noot van UvA-onderzoeker Markha Valenta maakte een einde aan een avondje genuanceerd, maar niet zo heel spannend debatteren.