De aanleiding om een film te maken over Margaret Staal Kropholler is de documentaire over het restauratieproces van het atelier van Rik Roland Holst in de Buissche Heide in West-Brabant. Ik maakte deze documentaire in samenwerking met Magda Augusteijn nadat we hiervoor waren gevraagd door de Vereniging van Natuurmonumenten.
Fascinatie voor Margaret Staal Kropholler
In 1918 ontwierp Kropholler dit atelier in opdracht van Henriëtte Roland Holst, dat een prachtig voorbeeld is van de Amsterdamse School. Slechts vier uur nadat het atelier vorig jaar april was opgeleverd, ging het door brandstichting in vlammen op. Het atelier kon dankzij de prachtige gedetailleerde tekeningen van Kropholler weer helemaal opgebouwd worden. De documentaire over het atelier werd daarom uitgebreid met de brand en wederopbouw. Door de research voor deze documentaire raakten wij gefascineerd door de architect Margaret Staal Kropholler, niet alleen door haar werk, maar ook wie zij was. Het verbaasde ons dat zij bij navraag zo onbekend bleek te zijn.
Voorkeur voor details
Margaret Kropholler ( 1891-1966) werd in Haarlem geboren en volgde de Dagteeken- en Ambachtschool voor meisjes in Amsterdam. Via haar broer Jacobus Kropholler, kwam ze met het vak in aanraking. In 1910 ontwierp Kropholler voor de tentoonstelling ‘De vrouw 1813- 1913’ onder het pseudoniem 'Greta Derlinge' de indeling van de woning 1913, de meubels voor de eet- slaap- en werkkamer en de verlichting in de vertrekken. De tekeningen van dit eerste ontwerp kondigen de grote voorkeur voor details aan, die terugkeert in al haar werk. Krophollers deelname aan deze tentoonstelling heeft haar betrokkenheid bij de vrouwenbeweging in het algemeen en in het thema wonen in het bijzonder, sterk beïnvloed.
Aansluiten bij de avant-garde
Lange tijd blijft zij de enige vrouw in Nederland, die ook daadwerkelijk bouwt. Deelname aan het experiment in Park Meerwijk in Bergen levert Kropholler grote waardering op in de architectenwereld. Bij dit experiment zijn vijf architecten betrokken en onder aanvoering van J.F. Staal (de latere echtgenoot van Kropholler) bouwen zij zeventien villa’s, die als doel hebben de gangbare architectuur ter discussie te stellen. Door haar deelname aan dit experiment sluit Kropholler zich aan bij de avant-garde van de Nederlandse architectuur en wordt ze één van de wegbereiders van de Amsterdamse School.
Hoogtepunten
Hoewel het niet makkelijk was de eerste vrouw in een mannenberoep te zijn, blijft Kropholler tot aan haar dood actief in de architectuur. Hoogtepunten in haar carrière zijn de villa’s in Park Meerwijk in Bergen (1917), het atelier van Richard Roland Holst te Zundert, de woningcomplexen in Amsterdam-Zuid aan de Holendrechtstraat (1922) en West de Orteliusstraat (1925), het interieur van het beursgebouw in Rotterdam (1939/40) en het Louise Wenthuis in Amsterdam (1964), een flatgebouw voor alleenstaande vrouwen aan het Prins Bernhardplein te Amsterdam.
Vasthoudendheid
Kropholler legt een grote vasthoudendheid aan de dag in het realiseren van een praktische indeling van de woning. Zo maakt ze doorgeefluiken en stortkokers, die de huisvrouw het werk moeten veraangenamen. Haar credo was:
“Van een wel geproportioneerde practische, beknopte woning, waar het zindelijk en ordelijk kan zijn gaat een opvoedende kracht vanuit. Het schept het critisch oog der kinderen, de huismoeder degenereert er niet tot een prikkelbare sloof, wat weer de zenuwen spaart van man, kinderen en haarzelf.”
In een brief aan de opdrachtgever schrijft ze:
“Ik hoop dat u mij niet kwalijk neemt dat ik behalve architect ook huisvrouw zijnde een enigszins afwijkende kijk heb op de voor- en nadelen van de woningen en niet gaarne mee doe de gebruikelijke nadelen te herhalen.”
Na de oorlog komt de nadruk van haar werkzaamheden te liggen op het inventariseren van bewonerswensen ten aanzien van de woningbouw. Ze wordt een voorvechtster van hun belangen. Kropholler ziet zichzelf als een van hen en vindt dat juist de combinatie van het vrouw-zijn en het deskundig-zijn op het gebied van de architectuur de ideale basis is voor het uitoefenen van het beroep van architect. Haar leven lang blijft zij trouw aan deze overtuiging.
Wilma Kuijvenhoven volgde een cameraopleiding in Hilversum en studeerde af aan de Gerrit Rietveld Academie te Amsterdam. In 1984 begon zij als fotograaf gespecialiseerd in architectuur fotografie, vanaf 2000 combineert zij dat met het maken van documentaires. Sinds 2006 werkt zij samen met Magda Augusteijn, programmamaker en editor.