Begin jaren 80 van de vorige eeuw reisde ik frequent naar Indonesië en Latijns Amerika, met name Peru. Overdag deed ik onderzoek naar de geschiedenis van de vrouwenbeweging; in de avonduren ging ik op stap met vriendinnen. Ik ontmoette voor het eerst lesbische vrouwen in die landen. We dachten allemaal dat we de enige lesbo’s in de wereld waren en gingen wederzijds op ontdekkingsreis naar elkaar, hetgeen tot velerlei complicaties leidde.
Ik vertelde daarover aan mijn mede redacteuren van het blad Lust & Gratie en bood aan een verhaal te schrijven. Maaike Meyer raadde me aan vooral veel erotische beschrijvingen in te zetten. Sterauteur Anna Blaman stond daar immers niet om bekend, en een lesbo wil ook wel eens wat.
Erotiek? Hoe moest ik dat nou aanpakken? Hoe kon ik dat functioneel maken voor het verhaal dat ik wilde vertellen? En dan zodanig dat het niet in porno verzandde, want beschrijvingen van hoe en waar wat in past zijn dodelijk saai, realiseerde ik me na enig literatuuronderzoek. Ik had ook geen zin in het schijven van lesbisch keukenmeidenproza. Ik bedacht dat ik dus een lichte mate van humor moest inzetten, maar het moest vooral geen slapstick worden. Dat is weer een ander genre, en het zou de serieuze toon die ik toch aan wilde slaan ondermijnen.
Allereerst creëerde ik een alter ego, Dora D. Een ietwat tobberige, oudere antropologe wie het allemaal niet meezit, maar die volhardend haar zware onderzoekstaak naar onbekende lesbische culturen wereldwijd verricht. De naam moest associaties oproepen met Doris Day (stout, sexy), Dora, een patiënte van Freud over wier lesbische geaardheid juist in die tijd veel geschreven werd en de serieuze en saaie antropoloog Duyvendak.
Tijdens lange wandelingen in de duinen rondom mijn huis bedacht ik een verhaalstructuur om mijn ervaringen en waarnemingen vorm te geven. Ik publiceerde de eerste verhalen in Lust & Gratie en bundelde ze later in een boekje met antropologische reisverhalen, ‘Uw Toegenegen Dora D.’, de woorden waarmee de heldin haar brieven aan het thuisfront ondertekende (uitgeverij Furie, 1987).
Nu ik deze publicatie weer eens doorlees, valt me op hoe kort geleden het nog maar is dat er helemaal geen homo-en lesbische beweging was in de landen die ik bezocht. En hoe ver de Amsterdamse lesboscene in die dagen afstond van de butch-femme cultuur in Jakarta en Lima, die daar op dat moment dominant was. Eigenlijk was ik in die dagen niet officieel bezig met onderzoek naar lesbische culturen, want ik had nooit gedacht dat ik die zou tegenkomen, maar ik tekende wel op wat ik meemaakte. Die aantekeningen zullen van pas komen als ik over een paar jaar eindelijk toe ben aan het schijven van mijn boek over vrouwen die van vrouwen houden in Indonesië. In de verhalen over Jakarta poogde ik de levens van de ‘bravadoguys, de motormeisjes, de filmsterren, zangeressen en minnaressen die samen het rijk geschakeerde geheel van lesbo-Jakarta vormen’ weer te geven (p 14). In Latijns Amerika kruist Dora het pad met lesbische feministen, volksleidsters en een Cubaanse balling.
Er gaat veel mis in het boek. De relatie met de trouweloze Peruaanse Maruja bij voorbeeld loopt voor Dora desastreus af. De Indiaanse vrouwenleidster Martha stelt Dora weer voor geheel andere problemen: een overmaat aan Latijnse liefdeslyriek. Haar butch maatjes Dede en Ade in Jakarta proberen Dora te interesseren voor deze lesbo stijl; femme Roekmi weet dat beter duidelijk te maken dan al Dora’s butch kameraden bij elkaar. Bij alle openhartigheid over de onderzoekspraktijk van de onvervaarde antropologe (participerence observatie!) blijft er een geheim. Hoe is het afgelopen met de filmster waar Dora zo van ondersteboven was dat ze totaal geen aandacht schonk aan het verjaardagscadeau dat Dede voor haar bedacht had? Hoe kon ze zo verstrooid zijn dat ze helemaal vergat aandacht te schenken aan de haar aangeboden dame? Dat raadsel kan pas opgelost worden als het archief van Dora D. dat bij Aletta beheerd wordt, opengaat. Dora D. heeft zich inmiddels gemetamorfoseerd tot een antropologe die de enige wereld-lesbo-leerstoel ter wereld bezet. Daarmee is ook de erotiek die Maaike Meyer zo aanbeval uit de gratie geraakt.