Maakt de mens de religie of maakt de religie de mens?
Is religie het zelfbewustzijn en het zelfgevoel van de mens? Hebben wij dat zelfbewustzijn en het zelfgevoel door de religie nodig om ons zelf te vinden? Of gaan we achterna van wat wij hebben verloren?
Dit zijn vragen van ´vader` Karl Marx over religie die bij me opkwamen toen ik het boek van Samira Bouchibti las, ‘De Islam, de Moslims en IK’. Een religie zou een mens moeten vervolledigen en volmaken. Dit boek drukt je met je neus op de werkelijkheid; hoe de mens de religie maakt. Voor sommigen leest het als ‘een ver van mijn bed show’, voor anderen zijn het ‘gekende feiten’ en voor anderen is het misschien ‘te choquerend’. Het is geen boek waarin de Islam aan de kaak wordt gesteld, maar over hoe de Islam door de mens zelf wordt gevormd, en weer voorgeschoteld wordt aan de zwakkeren. In dit geval, zijn de zwakkeren, de vrouwen die weer elkaars ergste vijanden kunnen zijn. En LGBTI mensen, die door de mens-gemaakte Islam, bestempeld worden als een ziekte die door Allah kan genezen worden.
De Kreet
Bouchibti stelt de gemaakte Islam hier aan de kaak door persoonlijke interviews, statistieken, de internationale invloeden en haar praktijkervaring als oud-Tweede Kamer lid voor PvdA (o.a. jeugdbeleid). Eigenlijk is dit een kreet, om de oorspronkelijke Islam te verlossen van de gemaakte Islam, die gecreëerd wordt door diegenen die met angst leven om hun macht te verliezen in een snel veranderende wereld. Een kreet om de oorspronkelijke Islam die in essentie de zelfbewustzijn en het zelfgevoel van de mens kan zijn, te liberaliseren om te streven naar de gelijkwaardigheid tussen man en vrouw, allochtoon en autochtoon, jong en oud en hetero- en homoseksualiteit.
Erkenning, benoeming en liberalisatie
In haar boek, wordt er nadruk gelegd op de verschillende werelden van mensen en dit de rijkdom van de mens is. De basis en de kunst om dit harmonieus te kunnen bewaren, is de moed en de durf om te kunnen benoemen wat verkeerd is. Erkennen dat de Islam aan een liberalisatie toe is, indien we een toekomst willen in een leefbaar Nederland. De erkenning gebeurt door benoemen van vrijheden en de Islam in zijn tijd en context te plaatsen. De verantwoordelijkheid voor erkenning ligt niet enkel bij de moslims zelf, maar ook bij de Nederlandse politiek die af moeten stappen van de angst om te gaan discrimineren of de moslims als zondebokmechanisme te gaan gebruiken om hun eigen onvolmaaktheden onder de tafel te vegen. Hier wordt een oproep gedaan om iedereen gelijkwaardig te behandelen, zoals een rechtstaat dit hoort te doen.
Islam: opium van of voor het volk?
Dan komen we bij de cruciale vraag gegeven door vader Marx in zijn filosofie: is de religie dan opium van het volk? Of gaan we nog een stap verder naar hoe Lenin dit heeft verwoord: de religie is de opium van én voor het volk. Wel moeten we hier rekening houden met het feit dat de uitspraken van Marx en Lenin uit een andere tijdscontext komen, maar in de essentie blijft het om ‘de religie’ gaan die van oudsher nog steeds voor miljarden mensen bepalend of afstotelijk is. De religie wordt hier gemaakt door middel van tradities en feodale structuren door mannen (en internationale machten) die dit als opium toedienen aan een grote groep die in een roes blijven. Maar aan de andere kant wordt deze gemaakte religie in stand gehouden door de opvoeding en de sociale controle. Een opium die een grote groep nodig heeft om niet te ontwaken uit een roes, want ontwaken betekent dat de gekende patronen wegvallen. En dit brengt ook angst met zich mee. Zoals Samira het verwoordt: de uitdaging is om samen te werken aan een duurzame Islam waarin mensen vrij kunnen zijn, elkaar in waarde kunnen laten. Een mooi citaat van Annie Romein-Verschoor waarin ze zichzelf in herkent: ‘Vreemd zijn betekent vrij zijn’. Nooit je vrijzinnige geest laten lamleggen en ophouden met in vrijheid te geloven. Dit is geloven met nuchterheid…
Kıvılcım Özmen is Med.AVM/Oral History bij Aletta E-Quality