Aletta Blogt

Een mengeling van nieuwsgierigheid en milde zelfkwelling deed me kijken naar de aflevering van VPRO’s wintergasten waarin Raoul Heertje de econome/ historisch econoom/ hoogleraar Deirdre McCloskey interviewt. De nieuwsgierigheid was gebaseerd op een stuk in de krant dat ik jaren geleden, zelf net in transitie, had gelezen over haar transitie van man naar vrouw en de manier waarop het hoofd van de faculteit reageerde op het nieuws dat ze voortaan als vrouw door het leven zou gaan: ‘Ha, mooi, dan heb ik meteen meer vrouwelijke hoogleraren én kan ik je minder salaris betalen’.
Wat betreft de zelfkwelling: inmiddels ben ik wat transmoe maar kan het blijkbaar toch niet laten naar andere transgenders te gaan kijken en voor de zoveelste keer verhalen over mannelijkheid en vrouwelijkheid aan te horen.
Ook hoopte ik eindelijk eens iets over economie op te steken, niets is me zo duister als ‘de economische crisis’ en de roep om economische groei – een wonder dat altijd maar door schijnt te kunnen gaan als een piramidespel. Van iemand die boeken heeft geschreven met o.a. titels als: How to be Human* *Though an Economist, The Secret Sins of Economics en Bourgeois Dignity: Why Economics Can't Explain the Modern World, had ik hoge verwachtingen.

Economie
McCloskey omschrijft zichzelf als een postmoderne vrije-markt feministische, Aristoteliaanse vrouw die vroeger een man was en dan vat ik het nog kort samen. De complete riedel is een jaloersmakend precieze zelfdefinitie.
Als econome pleit ze voor een humane economie en kapitalisme met een moraal. De moderne wereld is volgens haar niet ontstaan door ontdekkingen of imperialisme, maar
door een verandering in het denken en praten over bezit en handel en de opkomst van de middenklasse. McCloskey ziet het begin daarvan in het 17e-eeuwse Holland en wat later Engeland. Volgens haar is de explosieve economische groei in China en India ook een gevolg van de opkomst van het liberalisme en het verlangen te behoren bij een middenklasse.
Creatieve destructie (een term die oorspronkelijk van socioloog Werner Sombart komt en later populair werd gemaakt door de econoom Joseph Schumpeter) is een belangrijke voorwaarde voor blijvende ontwikkeling. Innovatie gaat gedeeltelijk ten koste van het oude maar is goed voor ontwikkeling. Vasthouden aan het oude en verlangen naar oude waarden is volgens haar funest voor de economie.

Transitie
De economische theorieën wisselden af met verhalen over transitie en gender. Voor dit onderwerp had McCloskey een fragment uit de film Transamerica gekozen. De hoofdpersoon Bree zegt hierin tegen haar psychiater:‘Kent u een andere psychische ziekte die kan worden genezen met plastische chirurgie?’ Een goede opmerking volgens McCloskey, die zelf slecht ervaringen heeft met psychiaters.
Ik zag hoe nieuw dit onderwerp was voor Raoul Heertje en hoe Deirdre McCloskey, heel herkenbaar, de nadruk legde op het vertellen van grappige voorvallen en anekdotes, altijd volop te vinden in het leven van een trans. Een verhaal over een bezoek aan een openbaar toilet, een verhaal over de euforie van het voor het eerst passabel zijn, een voorbeeld van seksistisch gedrag van anderen dat je ineens heel prettig vindt omdat het je bij het gewenste geslacht indeelt, etc. etc. Het werkt altijd goed om mensen, voor wie het onderwerp zo nieuw is dat ze er rode oortjes van krijgen, gerust te stellen met luchtigheid en humor.
‘Iedereen heeft iets mannelijks en iets vrouwelijks in zich…’. ook zo’n uitspraak die veel transgenders – inclusief mezelf – wel eens gedaan hebben om zichzelf in de volgende regel tegen te spreken met een ferme stereotypering van mannen en vrouwen: mannen doen altijd zus en vrouwen zo. Het fragment van Transamerica werd afgewisseld met een fragment over Deborah Tanner die hamert op de communicatieverschillen tussen mannen en vrouwen, daar zijn we weer bij de paradox..Ben ik nu een cynische post-op trans geworden? dacht ik bezorgd en zonk steeds vermoeider weg in de bank.

Alles komt goed
Ik leefde weer op aan het eind van de rit, je moet het gewoon allemaal wat zonniger bekijken: de economie gaat weer helemaal goed komen, Nederland doet het heel goed en de VOC was helemaal niet zo schandalig als we dachten; het regime dat daarna kwam, was veel wreder voor de gewone Indonesiër. (Ik heb me maar niet verdiept in de vraag of het uitroeien van de bevolking op de Banda-eilanden gezien moest worden als klantvriendelijk prijsvechten).

Ik was het misschien niet altijd met haar eens, zeker niet met het idee dat bedrijven met elkaar concurreren om klanten de beste prijs te bieden en dat wij daar allemaal van profiteren. Supergoedkope winkels (ik noem geen namen) zijn volgens mij helemaal niet goed voor de klanten, uiteindelijk betaal je ook de prijs voor medewerkers die slecht betaald krijgen en voor producten die goedkoop en milieuonvriendelijk geproduceerd worden. En dat plastische chirurgie de volledige oplossing voor transseksualiteit is, kan ik toch ook niet helemaal beamen. Maar wat een mooi, boeiend mens en wat een heerlijke afwisseling met de saaie economen die je af en toe op de tv ziet praten over de crisis.

Wat ze in elk geval duidelijk wist te maken: alles is een verhaal, economie net zo goed als transseksualiteit. Verhalen kunnen veranderd worden, opnieuw verteld. En verhalen verteld door moedige, originele mensen houden de wereld bijeen.

(Het verslag van haar transitie: Crossing, a memoir is te leen bij Aletta.)

Jules Schaper is systeembeheerder bij Aletta