We hebben net Internationale vrouwendag achter de rug, je legt te ruste en de volgende dag blijkt het Negerdag* te zijn. Elke dag een speciale dag: Lingeriedag, dag van het Erotisch Kapitaal, Integratiedag, Warme Truiendag, Meerderjarigheidsdag, Werelddierendag, Behangdag, Gehaktdag, Dickensdag. Het doet je verlangen naar een gewone dag waar niets gebeurt en waar je zelf uitmaakt aan wie of wat je aandacht wilt besteden.
Ik heb me teruggetrokken in een huisje in Egmond net achter de duinen. Ik koop enkele kranten en die staan dit keer vol met artikelen over de Boekenweek. Geen dag maar een hele week zullen we worden volgegoten met ‘Vriendschap en andere ongemakken’, het thema van de Boekenweek. Er is geen ontsnappen aan maar dat is altijd beter dan het onzalige idee van Opzij om het erotisch kapitaal te gelde te maken of een ondernemer die behang onder de aandacht wil brengen. Maar nu ga ik toch voor de bijl, want vriendschap is een te mooi en te interessant thema om te laten lopen. Bovendien is het wat mij betreft elke dag Vriendschapsdag. Maar nu zit ik alleen in Egmond, mijn vrienden zijn elders.
Descartes, Van de Palts, Van Schurman en Van Zweden
Ik google Egmond aan de Hoef en stuit op Descartes die hier een aantal malen heeft verbleven. Van hem is de volgende uitspraak: Egmond is een mooie plaats om te wonen, want je vijanden zullen je er niet zoeken, en je vrienden kunnen je er uitstekend vinden. Het is de zeventiende eeuw en Descartes correspondeert met Elisabeth van de Palts ook wel de Filosofische Prinses genoemd, Anna Maria van Schurman (Elisabeth correspondeerde ook met haar), en met Christina van Zweden. Als ik zo iets lees dan springt mijn hart op. Net zoals het opsprong bij het lezen van het Symposion van Plato waar mannen en een vrouw met elkaar praten over levensvraagstukken, of over de literaire salons van Gertrude Stein en Nathalie Barney in het Parijs van het begin van de vorige eeuw. Ik identificeerde me net zo makkelijk met mannen als met vrouwen als ze maar iets zinnigs met elkaar uitwisselden. Zoals ik mij ook probleemloos identificeerde met vriendschappen van mannelijke helden en avontuurlijke jongens of vrouwen die met elkaar het avontuur zochten zoals Annemarie Schwarzenbach en Ellen Maillart, Vita Sackville West en Violet Trefusis.
Het grote avontuur
Mijn grote avontuur begon in de jaren zeventig met het feminisme, en alle activiteiten die we daar met elkaar ondernamen: oprichting van een boekhandel, documentatiecentrum en café, het maken van tijdschriften, boeken, schrijven van artikelen, het damesvoetbal, de liefdes, het organiseren van literaire avonden. En er waren altijd de inspirerende, heftige vrouwenvriendschappen en de liefdes.
Zelfs in mijn vroegste jeugd en puberteit waren mijn vrouwenvriendschappen nooit getekend door getut over uiterlijk en kleding maar door avontuur, nieuwsgierigheid, en spel. Later kwam daar een intellectuele en literaire nieuwsgierigheid en belangstelling bij die door mijn katholieke opvoeding en kostschoolleven ondervoed waren gebleven. Mijn honger dreef mij naar Jung, de betekenis van dromen, Boedhisme, Jodendom, antropologie, psychologie, religie en mystiek, en naar vrienden/innen met wie ik deze belangstelling deelde en deel. Maar wie met vrienden leeft stuit ook op het ongemak, die komt zichzelf tegen, om het maar eens populair te zeggen. Dan schuurt het tegen oud zeer, tegen je ingebakken oordelen en meningen, je zelfgenoegzaamheid, tegen alle eigenschappen die je hebt ontwikkeld om jezelf staande te houden. In die confrontaties met vrienden heb ik geleerd over mezelf, over anderen en de wereld en hoe het leven te leven in zijn eindeloze complexiteit. Ik heb geleerd hoe vriendschappen je kracht, humor en moed geven om het leven samen vorm te geven. Hoe individualisme en autonomie een creatief verbond kunnen aangaan met vriendschappen en gevoel van gemeenschappelijkheid. Vriendschappen zijn zowel een veilige haven als de woelige zee met zijn gevaren en zijn schoonheid.
Ik zit in Egmond en mijn vrienden kunnen mij er uitstekend vinden. Een paar kilometer lopen en ik sta aan de woelige zee. Het is een gewone doordeweekse dag.
Ineke van Mourik is bibliothecaris bij Aletta
* Negerdag: komiek Howard Komproe riep deze speciale dag vorig jaar in het leven en begon ook de website negerdag.nl onder het motto: Heb uw Neger Lief. Als grap bedoeld maar toch controversieel gezien de reacties. Heeft iemand al gereageerd dat het blijkbaar op Negerdag alleen over mannen gaat?
Afbeelding: René Descartes (rechts) in gesprek met koningin Christina (met het zwarte haar links) en Elisabeth in het midden. Schilderij door Pierre Louis Dumesnil (1698-1781) van een in werkelijkheid nooit plaatsgevonden ontmoeting.